Historia zespołu

Zespół Crash został założony w 1976 roku przez Zbigniewa Czwojdę, Andrzeja Pluszcza i Adama Bielawskiego. Był rodzajem mutacji, a zarazem kontynuacją zespołu Spisek Sześciu. Pierwszy skład stanowili muzycy grający poprzednio w innych zespołach. Należy tutaj wymienić: Jumbo Jazz Band, Big Band Wrocław, Teatr Instrumentalny Ryszarda Gwalberta Miśka czy wspomniany już Spisek Sześciu.

 

Zespół tworzyli: Zbigniew Czwojda – lider, trąbka, Władysław Kwaśnicki – saksofon altowy, Stanisław Zybowski – gitara, Juliusz Mazur – fortepian, Andrzej Pluszcz – gitara basowa i Adam Bielawski – perkusja. Autorem nazwy zespołu był Tomasz Tłuczkiewicz – działacz i krytyk jazzowy.

Lata 1976-1977

W październiku 1976 roku grupa zadebiutowała udanym występem na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Jazzowej Jazz Jamboree w Warszawie. W 1977 roku formacja uczestniczyła w Jazz nad Odrą, gdzie pianista Juliusz Mazur otrzymał I nagrodę w kategorii solistów.

Zespół wielokrotnie występował na festiwalach jazzowych w Polsce (Kalisz, Kraków, Lublin, Warszawa, Wrocław), a także za granicą (San Sebastian w Hiszpanii, Dania, RNF, Szwecja). Również w 1977 roku nastąpiła zmiana perkusisty, został nim Zbigniew Lewandowski. Do grupy dołączyła także wokalistka Grażyna Łobaczewska.

W czerwcu tego samego roku w San Sebastián na II Międzynarodowym Festiwalu Jazzowym (w kategorii zespołów jazzu nowoczesnego) zdobył I nagrodę. Stworzyło to możliwość późniejszych wyjazdów formacji do Hiszpanii.  Pozwoliło również na wspólne występy, m.in. z Sonny Rollinsem, Jorge Pardo, Carlesem Benaventem.

Grupa Crash uznana została przez redaktora naczelnego brytyjskiego pisma Melody Maker za najlepszą grupę jazz-rockową w Europie (lata 1976-1978).

Lata 1978-1980

W 1978 roku zespół ponownie wystąpił na festiwalu w San Sebastián. Zbigniewa Lewandowskiego uznano za najlepszego perkusistę festiwalu.

W latach 1977-1978 i w 1981 zespół wystąpił w koncertach głównych na Jazz Jamboree z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Bałtyckiej pod dyrekcją Tadeusza Chałaja. W 1979 roku z zespołu odszedł jego założyciel Zbigniew Czwojda.

W tym samym roku Crash wziął udział w nocnym koncercie Jazz by night, który odbył się 13 lipca 1979 roku, w ramach legendarnego I Muzycznego Campingu w Lubaniu, a także w drugiej edycji imprezy, w koncercie zatytułowanym JAZZ II, który odbył się 6 lipca 1980 roku.

Archiwum

Poniżej prezentujemy zachowane materiały dokumentujące działalność zespołu Crash, wycinki z gazet i plakaty zapowiadające polskie i międzynarodowe koncerty.

Rok 1983

Zespół wystąpił obok takich wykonawców jak: Kwartet Jana “Ptaszyna” Wróblewskiego, Krystyna Prońko, The Quartet (w składzie: Sławomir Kulpowicz, Tomasz Szukalski, Paweł Jarzębski, Janusz Stefański), Laboratorium, czy Breakwater.
W późniejszym okresie Zbigniew Lewandowski został zastąpiony przez Wojciecha Morawskiego, którego z kolei zastąpił Marek Surzyn, a następnie Ireneusz Nowacki. Okresowo z zespołem współpracowali także perkusiści: Ryszard Kupidura (ex-Maanam) i José Torres. Zespół Crash zakończył działalność w 1983 roku.